Zwrot wywłaszczonej nieruchomości

19.11.2015

Zwrot nieruchomości wywłaszczonej

 

Osoby, które zostały pozbawione prawa własności przez wywłaszczenie, a także ich spadkobiercy mają możliwość ubiegania się o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w sytuacji, gdy stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.   

Możliwość dochodzenia zwrotu nieruchomości jest gwarancją realizacji zasady, obowiązującej w polskim prawie wywłaszczeniowym, o niedopuszczalności wykorzystania nieruchomości wywłaszczonej na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu.

W związku z powyższym na właściwych organach administracji ciąży obowiązek:

  • zawiadomienia poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy o zamiarze użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu oraz o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości
  • zwrotu wywłaszczonej nieruchomości na wniosek poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercy, jeżeli nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu

W pierwszym przypadku poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mają prawo do odzyskania nieruchomości w sytuacji, gdy podmiot, na którego rzecz nastąpiło wywłaszczenie (Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego), powziął zamiar użycia nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu. Istotnym jest, że uprawnienie to wygasa w przypadku niezłożenia przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę wniosku o zwrot w terminie 3 miesięcy od dnia otrzymania zawiadomienia o możliwości zwrotu. Oznacza to, że nie jest możliwe późniejsze ubieganie się o zwrot, jak również nie jest możliwe przywrócenie tego terminu.

W drugim przypadku poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części w sytuacji, gdy stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Ustawodawca przyjął, że nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

  • pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu, albo
  • pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Przy tym rozpoczęcie prac należy utożsamiać raczej z faktycznym przystąpieniem do robót budowlanych w rozumieniu Prawa budowlanego, niż tylko z zamiarem ich podjęcia, czy posiadaniem ostatecznych decyzji pozwalających na rozpoczęcie prac.

Co istotne, obie przesłanki, świadczące o zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, należy rozpatrywać łącznie. W związku z tym nawet gdy prace zostaną rozpoczęte przed upływem 7 lat, jednak nie doprowadzą do zrealizowania całej inwestycji przed upływem 10 lat, to zostaną spełnione przesłanki zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, umożliwiające dochodzenie jej zwrotu.

Legitymowanym do żądania zwrotu jest poprzedni właściciel, a więc osoba która została pozbawiona prawa własności nieruchomości wskutek jej wywłaszczenia albo przejęcia na rzecz Skarbu Państwa lub na rzecz jednostki samorządu terytorialnego na podstawie innych tytułów. W przypadku, gdy nieruchomość stanowiła przedmiot współwłasności, z żądaniem o jej zwrot muszą wystąpić wszyscy współwłaściciele. Ewentualnie mogą oni złożyć oświadczenie, że wyznaczyli osobę, na rzecz której ma nastąpić zwrot. W przypadku gdy nie wszyscy współwłaściciele wyrażają zgodę na zwrot nieruchomości, współwłaściciele, którzy posiadali przed wywłaszczeniem co najmniej połowę udziału we współwłasności nieruchomości, mogą żądać wydania przez sąd orzeczenia zastępującego oświadczenie woli współwłaścicieli, niewyrażających zgody na zwrot nieruchomości.

Uprawnionymi do wystąpienia o zwrot są również spadkobiercy poprzedniego właściciela. Również w tym przypadku niezbędna jest zgoda wszystkich uprawnionych. W przypadku jej braku, analogicznie jak przy współwłasności, możliwe jest uzyskanie orzeczenia sądowego, zastępującego oświadczenie woli spadkobierców niewyrażających zgody.            

Nieruchomość wywłaszczona, której możliwość zwrotu ustawodawca dopuszcza, w orzecznictwie sądowym jest rozumiana wyłącznie jako nieruchomość, w stosunku do której Skarb Państwa lub określona jednostka samorządu terytorialnego nabyła prawo rzeczowe na podstawie indywidualnej i konkretnej decyzji administracyjnej, wydanej w postępowaniu administracyjnym na podstawie obowiązujących przepisów ustaw (i dekretów z mocą ustaw), regulujących ogólne zasady i tryb przymusowego odjęcia lub ograniczenia własności lub innych praw rzeczowych na nieruchomości za odszkodowaniem, czyli np. na podstawie ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości z dnia 12 marca 1958 roku:, czy ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości z dnia 29 kwietnia 1985 r.. Nie jest natomiast możliwe dochodzenie w tym trybie zwrotu nieruchomości zabranych, np. na podstawie aktów  nacjonalizacyjnych. 

Pomimo spełnienia przesłanek pozytywnych zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, może on być niemożliwy w przypadku, gdy przed dniem 1 stycznia 1998 r. nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub jej części występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ.

Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę Skarbowi Państwa lub właściwej jednostce samorządu terytorialnego w zależności od tego, kto jest właścicielem nieruchomości w dniu zwrotu, odszkodowania ustalonego w decyzji wywłaszczeniowej lub nieruchomości zamiennej, jeżeli była przyznana w ramach odszkodowania. Należności te mogą zostać rozłożone na raty, nie dłużej jednak niż na 10 lat.

O zwrocie wywłaszczonej nieruchomości, zwrocie odszkodowania oraz o rozliczeniach z tytułu zwrotu orzeka starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, w drodze decyzji. Stronie niezadowolonej z rozstrzygnięcia przysługuje prawo odwołania się do organu wyższego stopnia, a następnie wniesienia skargi do sądu administracyjnego.

Autor: Aplikant Adwokacki Ernest Ciechowicz

 

 

Tagi: zwrot nieruchomości wywłaszczonej, odszkodowanie za wywłaszczen

Zgłoś potrzebę bezpłatnej porady prawnej:


Współpracujemy z: